Zarejestruj organizację

Dodaj swoje koło lub organizację realizującą projekty naukowe...

Najlepsze
w 2016 roku

Nagradzamy pomysły, konferencje, wyprawy, wystawy, publikacje...

Niezbędnik

Prawne aspekty działania ruchu naukowego studentów i doktorantów

  1. Podstawą prawną działania uczelnianych organizacji studentów i doktorantów (np. koła naukowego) jest swoista konstytucja szkolnictwa wyższego, czyli ustawa z 27 lipca 2005 r. pod nazwą Prawo o szkolnictwie wyższym (w skrócie PSW).
    Prawo podmiotowe (takie, które przysługuje jednostce i dzięki któremu może ona mieć roszczenia do odpowiednich władz o jego realizację) studenta i doktoranta do zrzeszania się w uczelnianych organizacjach studenckich – w szczególności w kołach naukowych oraz zespołach artystycznych i sportowych – tworzy art. 204 ust. 1 PSW.
    Możliwość rejestracji kół naukowych wynika z art. 205 PSW, który mówi, że rejestracji podlegają uczelniane organizacje studenckie inne niż stowarzyszenia.
  2. Organem rejestrującym i prowadzącym rejestr uczelnianych organizacji studenckich jest rektor. Decyzja w przedmiocie rejestracji (lub jej odmowy) organizacji studenckiej jest decyzją administracyjną, która winna spełniać wymagania określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 205 ust. 2 w zw. z 207 ust. 1 PSW). Od decyzji rektora w sprawie rejestracji przysługuje odwołanie do ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. Z kolei od decyzji ministra przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
    Rejestry uczelnianych organizacji studenckich są jawne. Wiele uczelni udostępnia je na swoich stronach internetowych.  Jeżeli chcemy zapisać się do określonej organizacji studenckiej bądź sprawdzić czy organizacja o określonym profilu zainteresowań działa na danej uczelni możemy zawsze zwrócić się o udostępnienie rejestru.
    Warunkiem rejestracji uczelnianej organizacji studenckiej jest zgodność jej statutu (regulaminu, deklaracji założycielskiej) z przepisami prawa i statutem uczelni. Innymi słowy, podstawą odmowy może być tylko i wyłącznie przyczyna legalna, wynikająca wyraźnie z przepisów prawa powszechnego lub szkoły wyższej. Z drugiej strony należy zauważyć, że prawodawstwo uczelniane może warunki rejestracji organizacji studenckich dookreślać swoiście, zwłaszcza dostosowując do specyfiki określonej szkoły bądź jej jednostek organizacyjnych. Z art. 205 ust. 3 PSW wynikają dwa niezbędne elementy wniosku o rejestrację organizacji studenckiej: regulamin organizacji oraz deklaracja założycielska jej grupy inicjatywnej.
  3. Nad działalnością organizacji studenckich nadzór sprawuje rektor. Może on, w drodze decyzji administracyjnej (art. 207 ust. 1 PSW), uchylić uchwałę organu uczelnianej organizacji studenckiej niezgodną z przepisami prawa, statutem uczelni lub statutem (regulaminem, deklaracją założycielską) tej organizacji (art. 205 ust. 4 PSW). Z przepisu tego wynika, że uchwały organów uczelnianej organizacji studenckiej powinny być przedkładane rektorowi – wymóg taki mogą wprowadzać przepisy wewnątrzuczelniane.
  4. Kwestię rozwiązania organizacji studenckiej reguluje art. 205 ust. 5, uznawany dość powszechnie w środowisku akademickim za anachronizm. Statuuje on, że senat uczelni, na wniosek rektora, rozwiązuje uczelnianą organizację studencką, jeżeli w jej działalności rażąco lub uporczywie są naruszane przepisy ustawowe, statut uczelni lub statut (regulamin, deklaracja założycielska) organizacji. Rozwiązanie takie następuje w drodze decyzji administracyjnej wyrażonej, jak się wydaje, w formie uchwały.
  5. Szczególnie istotne znaczenie w praktyce funkcjonowania studenckiego ruchu naukowego ma art. 204 ust. 3 PSW stwierdzający, iż organy uczelni mogą przeznaczać środki materialne dla uczelnianych organizacji studenckich i stowarzyszeń zrzeszających wyłącznie studentów lub studentów i nauczycieli akademickich. Przez środki materialne należy rozumieć nie tylko środki finansowe (co w praktyce będzie miało miejsce najczęściej), ale także materiały badawcze, wyposażenie techniczno-biurowe, pomieszczenie itd.
    Niestety, ustawodawca nie rozwija szerzej tego arcyważnego dla praktyki zagadnienia. Prowadzi to do przerzucenia ciężaru regulacji na akty wewnętrzne uczelni, a nierzadko wyłącznie na praktykę jej organów, co należy ocenić jako sytuację niekorzystną z punktu widzenia sprawności funkcjonowania organizacji studenckich. Jedno jest pewne: użycie słowa „przeznaczać” wskazuje na bezzwrotny – co do zasady – charakter pomocy.
    Jak się wydaje w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, wydając decyzję o przeznaczeniu określonych środków dla danej organizacji studenckiej władze uczelni powinny się kierować uzupełniająco podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ma bowiem – co zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 maja 2010 r. (I OSK 774/10) – zapewnić gwarancje proceduralne przy podejmowaniu decyzji o charakterze wewnątrzzakładowym.
    Kwestią wątpliwą jest odpowiedzialność za zobowiązania organizacji studenckiej, w tym za wydatkowanie przyznanych środków czy ich prawidłowe użytkowanie. Zasadniczy problem wynika z dualnego charakteru podmiotów takich jak koła naukowe, które ustawodawca raz traktuje jako części wewnętrzne uczelni, innym razem jak byty o pewnej sferze autonomii. Jak się wydaje, przeważa ten drugi element, zaś organizacja studencka ma zdolność prawną w zakresie swojej działalności. Zdolność prawna nie jest równoznaczna z osobowością prawną – tej drugiej organizacja nie ma i w tym zakresie działać powinna poprzez uczelnię, przy której jest afiliowana.
    Za zobowiązania organizacji studenckiej wobec podmiotów zewnętrznych co do zasady odpowiada uczelnia – jednakże wobec uczelni odpowiadają – tak cywilnie, jak i dyscyplinarnie – członkowie organizacji według norm ustalonych w regulaminie organizacji lub statucie uczelni.
    Nie ma jasno sprecyzowanej relacji między samorządem studenckim a kołami naukowymi. Chociaż zgodnie z art. 202 ust. 5 PSW „samorząd studencki prowadzi na terenie uczelni działalność w zakresie spraw studenckich”, to środki dla organizacji, o których mowa w art. 204 ust. 3 PSW są różne od tych przewidzianych dla samorządów w art. 202 ust. 8 PSW. Innymi słowy, zasadnicze wsparcie dla kół naukowych powinny być z woli ustawodawcy przekazywane bezpośrednio przez władze uczelni, ewentualnie za pośrednictwem powołanych organów ruchu naukowego (np. rada kół naukowych). Nie pozbawia to samorządu studenckiego prawa wspierania uzyskanymi środkami studenckiego ruchu naukowego.
  6. Cenną praktyką jest tworzenie przez uczelnię jasnych regulaminów ubiegania się przez organizacje o dotacje. Zwykle akty takie konstruowane są we współpracy z przedstawicielami ruchu naukowego. Jeśli jednak na uczelni nie ma odpowiedniego regulaminu, jego uchwalenie może być jednym z wniosków do władz uczelni o których mowa w art. 204 ust. 2 PSW.
    Uczelnianym organizacjom studenckim przysługuje bowiem prawo wnioskowania do organów uczelni lub do organów samorządu studenckiego w sprawach dotyczących studentów uczelni (art. 204 ust. 2 PSW). Organizacje te stanowią więc podmioty kształtujące, uczestniczące i inicjujące debatę uczelnianą. Tam gdzie mamy do czynienia z prawem do składania wniosków istnieje też obowiązek adresata udzielenia wnioskodawcy stosownych informacji lub reakcji na postulaty.
  7. Zasadniczy ciężar regulacji ruchu naukowego studentów i doktorantów przerzucony jest na przepisy wewnętrzne, tak uczelni jak i samych organizacji. Z istoty bowiem samoorganizacji wynika prawo do samostanowienia o kształcie i stosunkach panujących w zrzeszeniu. Dlatego zakres materii możliwej do uregulowania w regulaminie organizacji obejmuje wszystkie te sprawy związane z profilem działalności organizacji, których kompletnie bądź odmiennie nie regulują akty wyższego rzędu (statut uczelni, ustawa, konstytucja).
    Na zakończenie warto zwrócić uwagę na pewną cenną praktykę będącą ukoronowaniem idei samostanowienia i samoorganizacji ruchu naukowego, czyli tworzenie rad kół naukowych (np. Uczelniana Rada Konsultacyjna ds. Studenckiego Ruchu Naukowego). Mając oparcie w przepisach uczelnianych (stanowionych w kontekście autonomii szkolnictwa wyższego – art. 70 ust. 5 Konstytucji RP), są one partnerem i doradcą z jednej strony organizacji studenckich, a z drugiej organów uczelni. Jak wspomniano wyżej pełnią one funkcję organu doradzającego podczas podziału środków na poszczególne organizacje studenckie, gdyż mają największą wiedzę i doświadczenie umożliwiające efektywne rozdysponowywanie środków. Ciała takie działają aktualnie na największych uczelniach (np. Uniwersytet Warszawski, Jagielloński, Wrocławski) i niektórych jednostkach organizacyjnych (np. Wydział Prawa i Administracji UW).